In dit artikel maak je kennis met de bijzondere wereld van de mangrove op Bonaire die in en om de lagune van Lac Bay groeit. We bekijken de drie verschillende boomsoorten en ontdekken hoe ze omgaan met al dat zout in hun omgeving. Verder gaan we in op het nut van mangrovebossen. Ten slotte duiken we in het werk van de Mangrove Maniacs, de organisatie die de mangrove van Bonaire onderhoudt en beschermt.
Sharing Island Love
Bedankt voor je interesse in ons prachtige eiland in de Cariben! We delen onze liefde voor Bonaire graag met iedereen: met de inwoners, de bezoekers én natuurlijk met onze gasten tijdens Onze tours. Benieuwd hoe we dat doen? Je leest er alles over in Sharing Island Love.
Met eilandliefde,
Gek op bijzondere natuur? Ontdek meer natuurgebieden tijdens onze tours.
Onderwerpen
Drie andere blogs over de mangrove:
Rode mangrove, zwarte mangrove en witte mangrove
In de mangrove van Bonaire zijn drie verschillende soorten bomen te vinden: de witte mangrove, de zwarte mangrove en de rode mangrove. Anders dan andere bomen, kunnen deze drie soorten goed tegen zout. De rode mangrove vind daarbij ook natte voeten geen probleem. Daarom staan deze bomen in het water van de lagune. De andere twee soorten, en met name de witte mangrove, kunnen minder goed tegen natte omstandigheden. Deze soorten vind je verder van het water af.
Leven met zout
Net als andere planten houden mangrovebomen niet van zout. Toch kunnen mangrovebomen overleven in en om de zoute lagune. Ze hebben namelijk een manier gevonden om met het zout om te gaan. Daardoor zijn het de enige bomen die je in en om Lac Bay tegenkomt.
De wortels van de rode mangrove werken als een filter, en houden het zout grotendeels buiten. Slechts een kleine hoeveelheid zout glipt door dit filtersysteem. Om dat zout kwijt te raken, wijst de boom bladeren aan waarin het zout wordt opgeslagen. Deze bladeren worden langzaam geel en vallen uiteindelijk van de boom. Weg zout! Alle rode mangrovebomen samen halen dagelijks duizenden liters zoet water uit de lagune. Dat kun je proeven! Het water is er tot anderhalf keer zouter dan zeewater.
De wortels van de zwarte en de witte mangrove nemen wel zout water op. Ook deze bomen raken het zout met hun bladeren kwijt. Deze twee mangrovebomen hebben speciale zoutblaasjes in hun bladeren. Daarmee werkt de plant het zout naar buiten. Je kunt de zoutkorreltjes op de bladeren zien. Tijdens een regenbui spoelt het zout weg.
Rode mangrove (Rhizophora mangle)
Ongeveer de helft van het mangrovebos van Bonaire bestaat uit rode mangrovebomen (pal’i mangel kòrá in het Papiamentu). Je herkent de rode mangrove aan de roodachtige wortels. Ze hebben een dicht netwerk van wortels die in het water staan, maar ook in de lucht hangen. De wortels in het water geven de plant stevigheid. Ook zuigen ze zoet water en voedingsstoffen op. Met de luchtwortels ademt de boom. Omdat de rode mangrove goed tegen water kan, is hij vooral bij Lac Cai en Sorobon te bewonderen.
De rode mangrove plant zich op een bijzondere manier voort. De zaden ontkiemen al terwijl ze nog aan de boom hangen. Ze groeien uit tot een soort speervormige peulen. Door ze wat langer hoog en droog bij zich te houden, vergroot de boom de overlevingskansen van dit nageslacht. Als de peul groot genoeg is, valt hij van de boom en drijft hij weg. Eerst drijft de peul plat op het water, maar na enkele weken kantelt deze als een soort dobber en verschijnen er wortels aan de onderkant. Uiteindelijk zinkt de peul naar de bodem. Als het lukt om te wortelen, is dit het begin van een nieuwe mangroveboom!
Zwarte mangrove (Avicennia germinans)
Anders dan de rode mangrove, kan de zwarte mangrove (pal’i mangel pretu in het Papiamentu) minder goed tegen natte voeten. Alleen bij hoge waterstanden staat deze boom in het water. De zwarte mangrove groeit in de zware, natte kleibodem op de oevers rondom Lac Bay. De wortels kunnen maar moeizaam zuurstof uit de kleibodem opnemen. De zwarte mangrove lost dit ook met luchtwortels op, al zien die er anders uit. Deze luchtwortels komen onder de boom als snorkels uit de grond tevoorschijn. Ook het zaad van de zwarte mangrove kiemt al als het nog aan de boom hangt.
Witte mangrove (Conocarpus erectus)
Witte mangrovebomen (pal’i mangel blanku in het Papiamentu) groeien op plaatsen die ook bij hoog water niet onderlopen, maar waar het grondwater nog flink zout is. Deze boom heeft geen luchtwortels nodig. We vinden de witte mangrovebomen ook op veel andere plekken op Bonaire.
De beroemdste boom van het eiland, The Longest Tree op de vlakte van Washikemba, is van deze soort. We bezoeken hem tijdens onze eilandtour en de Parels van het oosten-tour.
De tekst gaat hieronder verder…
Het nut van de mangrove
Mangrovebossen zijn ontzettend nuttig. Daarom is Bonaire zo zuinig op de mangrove en op de lagune Lac Bay. Het gebied is onderdeel van het Bonaire National Marine Park en bovendien is het een Ramsar-site: een beschermd wetland van internationaal belang.
1. Kustbescherming
In grote delen van de wereld beschermen mangrovebossen de kust. Tijdens orkanen of bij aardbevingen kunnen er hoge golven ontstaan. Die gevaarlijke golven verliezen in de mangrovebossen hun kracht, omdat de bomen een dempend effect hebben. Tijdens de verwoestende tsunami van 2004 in de Indische Oceaan zijn de kustgebieden waar de mangrovebossen waren gekapt zwaar getroffen. Op de plekken waar de mangrove met rust was gelaten, viel de schade juist mee.
De wortels van de rode mangrove houden het zand en de stenen van de kust goed vast. Zo voorkomen ze dat de kust tijdens een storm kan wegspoelen. Daarom worden er mangrovebomen aangeplant in de poeltjes langs de zuidkust van Bonaire. De mangrove van Lac Bay ligt achter de lagune, en beschermt de lagune dus niet tegen de hoge golven aan de oostkust. De lagune wordt door het koraalrif beschermd tegen de golfslag van de open zee.
2. CO2-opslag
Bomen nemen CO2 op uit de lucht en slaan dat op. Niet voor niets kun je je carbon footprint verlagen door bomen te planten. Mangrovebomen slaan tot wel vier keer zoveel CO2 op dan andere bomen! Door het teveel aan CO2 in de lucht wordt het steeds warmer op aarde. Het ijs op de Noord- en de Zuidpool smelt en de zeespiegel stijgt. Als er niets aan de opwarming van de aarde gebeurt, dreigen grote delen van Bonaire onder water te verdwijnen. Een flink aantal wijken van de hoofdstad Kralendijk liggen maar een paar meter boven zeeniveau.
3. Lokale cultuur
De mangrove speelt een grote rol in de lokale cultuur op het eiland. Vooral voor de vissers is de mangrove belangrijk. Van het mangrovehout worden al eeuwenlang vissersbootjes gemaakt en in de mangrove en de lagune kun je goed vissen. Vroeger werd er houtskool van mangrovehout gemaakt en werd de bast van de rode mangrove gebruikt om geitenleer mee te looien.
4. Bron van leven
Zowel boven als onder water wemelt de mangrove van het leven. In de bomen en bij de poeltjes leven veel vogels. Vanaf Kaminda Sorobon en Kaminda Lac laten de reigers, flamingo’s en andere waadvogels zich goed bekijken. Tijdens onze op maat gemaakte vogeltours bezoeken we graag dit soort locaties. Ook de machtige fregatvogel overnacht en nestelt in de mangrove. Verder leven er allerlei soorten hagedissen, vleermuizen, krabben, spinnen en insecten op de takken en de wortels.
De tekst gaat hieronder verder…
Ook voor het onderwaterleven zijn de bossen van levensbelang. In het water van de mangrove leven allerlei prachtige sponzen, oesters en ruim honderd vissoorten! De mangrove is de kraamkamer van het rif van Bonaire. Tussen de wortels kunnen jonge vissen redelijk veilig opgroeien. Omdat de kleintjes uiteindelijk naar het rif moeten, komen ze op gegeven moment tussen de wortels vandaan. Aan de rand van het bos en in de kanaaltjes wachten grote roofvissen hun kans af. Slechts één op de 10.000 opgroeiende vissen haalt ongeschonden het rif. De rest wordt opgegeten.
Wil je de bijzondere onderwaterwereld met je eigen ogen bekijken? Je kunt snorkelen in de mangrove. Lees erover in onze blog Op tour naar de mangrove op Bonaire.
5. Filter van sediment
Ook de koralen op het rif van Bonaire profiteren van de mangrove. In de regentijd spoelt een grote hoeveelheid modderig regenwater de mangrove in. Sedimentrijk water is een bedreiging voor het rif, omdat het de koralen kan verstikken. Gelukkig komt het regenwater tussen de wortels tot rust en zinken de zand- en kleideeltjes naar de bodem. De wortels houden het sediment vervolgens vast. De vele sponzen en oesters die op de wortels leven, halen de laatste onzuiverheden uit het water. Zo stroomt er uiteindelijk kraakhelder water het rif op en blijven de koralen gezond.
6. Economische waarde
Als kraamkamer van vis is de mangrove ook van grote economische waarde. Zonder de mangrove zouden de vissers van Bonaire veel minder vangen. Bovendien trekt het rif rondom het eiland jaarlijks duizenden duiktoeristen. Daar wordt goed aan wordt verdiend. De toeristen genieten ook in en om de mangrove van de veelzijdige natuur.
Grote delen van de mangrove zijn verboden terrein en de overige delen mag je alleen onder begeleiding van een erkende gids verkennen. Alleen bij Lac Cai kun je zonder gids de mangrove in.
Mangrove Maniacs
Een gezond mangrovebos is dus van levensbelang voor Bonaire. Om het bos gezond te houden is veel inzet nodig. De Mangrove Maniacs is de organisatie die zich hiermee bezighoudt.
1. Kanalen en tunnels vrijhouden
Eerder kwam al aan bod dat rode mangrovebomen met hun filterwortels het water veel zouter maken. Het is daarom belangrijk dat water vrijelijk het bos in en uit kan stromen. Op die manier wordt het water in het bos niet te zout. Als het water te zout wordt, kunnen de bomen en dieren van de mangrove er niet in leven. Zonder onderhoud groeien de kanaaltjes en tunnels langzaam dicht met jonge boompjes stopt het water met stromen.
Ook de steeds grotere aanvoer van sediment zorgt voor verstoppingen in de kanaaltjes. De wilde geiten en ezels houden het land achter de mangrove namelijk behoorlijk kaal, terwijl juist planten de grond met hun wortels kunnen vasthouden. Tijdens heftige regenbuien stroomt er door die kaalslag veel modder naar de mangrove.
Met de hulp van vrijwilligers houden de Mangrove Maniacs de kanaaltjes open. Ook proberen ze de instroom van sediment te stoppen door boompjes te planten op de vlakten achter de mangrove. Ze zorgen er natuurlijk eerst voor dat de geiten en de ezels er niet bij kunnen.
2. Oude kanalen herstellen
In het verleden zijn er veel kanalen verstopt geraakt en dichtgegroeid. Met de kennis van oude vissers en experts worden deze kanalen opgespoord en weer vrijgemaakt. Daarmee wordt het landinwaartse deel van de mangrove steeds gezonder. De waterkwaliteit verbetert en er leven meer dieren.
3. Kweek en herbebossing
Doordat er op Bonaire steeds meer mensen komen wonen, zijn andere mangrovebossen verloren gegaan of zijn ze ongezond. Op die plekken, zoals bij Lagun en langs de zuidkust, worden nieuwe bomen aangeplant. De jonge mangroveboompjes worden in de mangrove bij Lac gekweekt.
4. Bescherming tegen sargassum
Samen met Stinapa, en geholpen door vele vrijwilligers, beschermen de Mangrove Maniacs de mangrove tegen sargassum. Sargassum is op zich een nuttig zeewier. Het wier vormt grote eilanden op de oceaan, waar veel vissen van afhankelijk zijn. Ze vinden er voedsel, bescherming en kunnen er hun eitjes afzetten. Maar door het wereldwijde gebruik van kunstmest is het zeewater erg rijk aan voedingsstoffen geworden. De eilanden van wier groeien harder en harder en er breken alsmaar grotere delen vanaf.
Er spoelt steeds meer sargassum aan op Bonaire. Aan de kust begint het aangespoelde zeewier te rotten. De rotting verstikt planten en de dieren in het water. Er ontstaan zogenaamde dead zones. Daarom moet de kwetsbare natuur van soms metershoge muren van wier worden verlost. Dat is een hels karwei!
5. Onderzoek
Ten slotte wordt er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan in de mangrove. Nieuwe inzichten helpen om de mangrovebossen gezond te houden, nu en in de toekomst. Zo worden er satellieten ingezet dichtgeslibde kanaaltjes op te sporen.
Over ons: Een tour met HopiBonaire
Tijdens een tour met HopiBonaire ga je op ontdekkingstocht naar de meest afgelegen en prachtige plekken van het eiland. We laten onze gasten graag kennismaken met de veelzijdigheid van Bonaire. Daarom bezoeken we tijdens onze eilandtour Betoverend Bonaire de mangrove bij Sorobon, onder andere om te genieten van de vogels. Ook kunnen je ook meenemen naar de mangrove bij Lac Cai.
Tijdens je tour ben je alleen met je eigen gezelschap op pad, wat zorgt voor een intieme en persoonlijke ervaring op je eigen tempo. Wij kijken niet op een half uurtje! Alle tours kunnen aangepast worden naar jouw wensen en er is de mogelijkheid om een volledig op maat gemaakte tour te boeken. Wil je meer weten? Bekijk het aanbod van onze tours.
De tekst gaat hieronder verder…
Verder lezen?
